YZR Editörü: BM Genel Sekreteri Antonio Guterres’in Basın Toplantısını geçtiğimiz sayıda yer vermiştik. Ancak, ortaya çıkan rapor ile birlikte tekrar gündeme getirmenin yararlı olacağını düşünerek, Rapor ile birlikte tekrar yer veriyoruz.
Birleşmiş Milletler (BM) Genel Sekreteri Antonio Guterres, New York’taki BM Genel Merkezi’nde düzenlenen basın toplantısında, yapay zekanın, tüm insanlığa hizmet etmesi amacıyla şubatta oluşturulan “Bağımsız Uluslararası Yapay Zeka Bilimsel Paneli”nin yayımladığı ilk ön raporu hakkında açıklama yaptı.
Dünyanın değişik ülkelerinden oluşturulan 40 panelistin hazırladığı ilk ön raporun bulguları, 6-7 Temmuz’da İsviçre’nin Cenevre kentinde düzenlenecek ilk BM Yapay Zeka Yönetişimi Küresel Diyaloğu’nda hükümetlere sunularak tartışılacak.
Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres’in Bağımsız Bilimsel Yapay Zeka Paneli Ön Raporu Tanıtım Basın Toplantısı Konuşması New York, 1 Temmuz 2026
Günaydın.
Bugün Bağımsız Bilimsel Yapay Zeka Paneli’nin Eş Başkanları Yoshua Bengio ve Maria Ressa ile birlikte olmaktan memnuniyet duyuyorum.
Birkaç ay önce sizlere bu Panel’in kuruluşunu duyurmak için gelmiştim. Panel, dünyanın dört bir yanından gelen 40 seçkin bireyden oluşuyor.
Bu, olağanüstü ve benzersiz bir gruptur – yapay zekâ bilgi açığını kapatmaya ve yapay zekânın ekonomiler ve toplumlar üzerindeki gerçek etkilerini değerlendirmeye adanmış ilk küresel, tamamen bağımsız bilimsel organdır.
O zaman da söylediğim gibi, Panel’in amacı dünyaya gerçekleri sahtelerinden, bilimi de uydurmalardan ayırmakta yardımcı olmaktır.
Onlardan, güvenilir ve tarafsız bir yapay zekâ anlayışının her zamankinden daha kritik olduğu bir dönemde, otoriter bir referans noktası sağlamalarını bekliyoruz.
Memnuniyetle belirtmek isterim ki, rekor sürede bu taahhüdün ilk taksidini teslim ettiler.
Panel, önümüzdeki hafta Cenevre’de düzenlenecek ilk Yapay Zekâ Diyaloğu arifesinde ilk değerlendirmesini bugün yayınlıyor.
Kendilerine ve Panel’in kırk üyesinin her birine, emekleri ve içgörüleri için teşekkür ediyorum.
Bu sabah değerlendirmeleri her hükümete iletiliyor.
Ve kamuoyuna açıktır – herkes görebilsin diye.
Raporları, bu teknolojinin olağanüstü vaadi konusunda dürüst.
Kullanımı iyi olursa yapay zekâ, kalkınma için en güçlü motor olabilir – sağlıktan açlığa, öğrenmeden iklime kadar dünyanın her alanda ilerlemesini hızlandırabilir.
Ancak Panel, yapay zekânın yol açabileceği zararlar konusunda da aynı derecede net bir bakışa sahip.
Eş Başkanlar bulgularını detaylı bir şekilde anlatacaklar.
Ancak önce tek bir ders çıkarmak istiyorum.
Yapay zekâ, paylaşılan kurallar olmadan ilerledikçe, hükümetlerin ve insanların sonucu belirlemede söz hakkı o kadar azalacaktır.
Bu nedenle hükümetlere mesajım çok basit:
Beklemeyin.
Bu bir ön rapordur – Panel, teknoloji geliştikçe çalışmaya devam edecektir.
Ve yalnız çalışmamaktadır.
Gelecek hafta Cenevre’de ilk Küresel Yapay Zekâ Yönetişimi Diyaloğu başlayacak; bilim, her ulusun aynı masada olduğu paylaşılan eyleme dönüşecek.
Bu çalışmayı ileriye taşımak için Üye Devletlere katılmayı dört gözle bekliyorum.
Ve yakında, ülkelerin bu teknolojiyle yeterince başa çıkma kapasitesini geliştirmelerine ve ödüllerini paylaşmalarına yardımcı olacak önerilerimi sunacağım.
Geleceğin Zirvesi, uluslararası işbirliğinin teknolojinin hızına ayak uydurup uyduramayacağını sormuştu.
Bugün buna bir cevap sunuyor.
Bilim burada.
Artık “bilmiyorduk” diyemeyiz.
Ne yapacağımız ise artık hepimize kalmış.
Bağımsız Uluslararası Bilimsel Yapay Zeka Paneli Ön Raporu Yapay Zekanın Fırsatları, Riskleri ve Etkilerine İlişkin Kanıta Dayalı Değerlendirme Yönetici Özeti
Temmuz 2026
Yönetici Özeti
Bu belge, yapay zekanın (YZ) riskleri ve fırsatlarına ilişkin dengeli bir analiz sunmayı amaçlamaktadır.
“Dengeli” ifadesi, ampirik verileri aşırı iyimserlik veya kötümserlik yanlılığı olmadan değerlendirme taahhüdünü ifade eder.
Yapay zekanın potansiyel faydaları muazzamdır. Düşünülerek konuşlandırıldığında ve uygulandığında, Yapay Zeka Sürdürülebilir Kalkınma Hedeflerine ulaşmaya destek olabilir, sağlık bilimini ilerletebilir ve eğitime erişimi artırabilir. Aynı zamanda, teknolojik gelişmenin hızlı temposu ve potansiyel uygulama alanlarının genişliği, politika yapıcılara önemli zorluklar sunmaktadır. Teknolojinin ölçekte hızlı ve denetimsiz konuşlandırılması, kullanıcıların ruh sağlığına zararlar, yıkıcı bir araç olarak kullanım potansiyeli, sosyal, ekonomik ve çevresel sistemler üzerindeki etkiler ile teknolojinin kontrolüyle ilgili zorluklar gibi önemli riskler de taşımaktadır. Bu rapor, tüm olası fırsat ve risklerin tamamını ele almayı değil, en acil olanlardan bazılarına odaklanmayı amaçlamaktadır.
Yetenekler ve Benimseme
Son yıllarda Yapay Zeka yeteneklerinde hızlı, bazı alanlarda ise ivmelenen ilerlemeler kaydedilmiştir. Hesaplama gücüne, yeni Yapay Zeka metodolojilerine ve özel eğitim verilerine yapılan önemli yatırımlar, Yapay Zeka yeteneklerinde geniş bir yelpazede sürekli iyileşmelere yol açmıştır. Bunlar arasında akıcı konuşma, işlevsel kod üretimi, matematik ve bilimde uzman düzeyinde akıl yürütme, büyük ölçekli veri analizi ile görüntü, ses ve video içeriği üretimi yer almaktadır. Güvenilirlik, insan dilleri ve kültürleri arasında güçlü performans, fiziksel sistemlerle etkileşim, karmaşık veya çok adımlı projeleri yürütme ve olgusal çıktılar üretme gibi sınırlılıklar devam etmektedir; ancak genel olarak birçok önemli alanda teknik ilerleme, teknolojide tipik beklenen hızın ötesinde, birkaç yıldır hızla devam etmektedir.
Bu kazanımlar, bilim, sağlık, tarım, erişilebilirlik, bilgi işi ve bilgi teknolojisi alanlarında, Yapay Zekanın kendi gelişimi de dahil olmak üzere yararlı uygulamaları serbest bırakmıştır. Örneğin bilim alanında AlphaFold, 200 milyondan fazla proteinin yapısını tahmin etmiş olup, şu anda 3 milyondan fazla araştırmacı tarafından kullanılmakta, ilaç tasarımı, aşı geliştirme ve antibiyotik direnci araştırmalarını hızlandırmıştır. Radyologlar Yapay Zekayı meme kanserini daha erken tespit etmek için kullanırken, düşük kaynaklı ortamlardaki ön saha sağlık çalışanları, yerel dillere uyarlanmış Yapay Zeka araçlarıyla daha kaliteli sağlık hizmeti sunmaktadır.
Yapay Zeka benimsemesi küresel olarak hızlanmış, ancak ülkeler ve sektörler arasında dengesiz bir şekilde gerçekleşmiştir. Küresel olarak, bir milyardan fazla insan artık haftalık olarak sohbet temelli Yapay Zeka kullanmaktadır. Ancak Yapay Zeka erişimi ve kullanımı küresel olarak büyük farklılıklar göstermekte, küresel Güney’de benimseme küresel Kuzey’in çok gerisinde kalmaktadır. Ayrıca gelişmiş ekonomiler arasında hesaplama altyapısı ve modeller açısından önemli farklar vardır. Bu eşitsizlik mevcut eşitsizlikleri yansıtmakta ve hatta pekiştirebilmektedir. Yapay Zeka gelişimi ise daha da yoğunlaşmıştır: Son tahminlere göre, dünyanın en iyi 500 Yapay Zeka süperbilgisayarındaki hesaplama gücünün %75’i Amerika Birleşik Devletleri’ne, %15’i ise Çin’e aittir. Genel amaçlı önde gelen modellerin neredeyse tamamı ABD ve Çin merkezli şirketler tarafından geliştirilmekte olup, Yapay Zeka bilgisayar çiplerinin tedarik zincirinin kritik girdileri de az sayıda ülke tarafından kontrol edilmektedir.
Yapay Zeka ajanlarına (AI agents) geçiş süreci devam etmekte olup, bunların gelecekteki benimsenmesi ve ekonomik etkileri, az veya hiç insan denetimi olmadan bilgi işlerini gerçekleştirebilme yeteneklerindeki sürekli iyileşmelere bağlı olacaktır. Yapay Zeka ajanı, elindeki araçları kullanarak hedeflere ulaşmak için plan yapabilen ve otonom olarak hareket edebilen bir bilgisayar sistemidir.
Bu sistemler son yıllarda hızla iyileşmekte olup, bir araştırmaya göre önde gelen sistemlerin tamamlayabildiği belirli yazılım görevlerinin uzunluğu her dört ila yedi ayda bir ikiye katlanmaktadır. Bu iyileşme hızı devam ederse, Yapay Zeka ajanları yakında şu anda insan programcıların günler veya haftalar süren görevlerini tamamlayabilecektir. Az denetimle ve hızlı çalışabildikleri için Yapay Zeka ajanları önemli ekonomik ve bilimsel faydalar sağlayabilir. Örneğin, otonom kimya laboratuvarlarındaki ajan temelli Yapay Zeka sistemleri, malzeme keşif hızını on kattan fazla artırmıştır. Yapay Zeka destekli literatür taraması, bazı araştırma ortamlarında iş yükünü yaklaşık %60 oranında azaltmıştır. Bu nedenle Yapay Zeka ajanları tüm sektörler açısından önemli sonuçlar doğurmaktadır. Aynı zamanda konuşlandırılmaları, işgücü piyasaları, siber güvenlik, bilgi ekosistemi ve gelecekteki Yapay Zeka sistemlerinin yönetişimi ve kontrol edilebilirliği açısından acil sorular ortaya çıkarmaktadır.
Riskleri Anlama ve Yönetme
Yapay Zeka gelişimi, insan hakları, sosyal sistemler ve çevre üzerinde potansiyel olumsuz etkilere yol açan riskler içermektedir. Örneğin, Yapay Zeka ile üretilen çocuk cinsel istismar materyali ve deepfake destekli cinsel şiddet, internette daha sık dolaşmakta ve orantısız şekilde kadınlar ile çocuklara zarar vermektedir. Sycophantic (dalkavukça) Yapay Zeka davranışı —Yapay Zekanın doğruluk ne olursa olsun kullanıcıların mevcut inançlarını pekiştirmesi— birkaç ağır ruh sağlığı vakasıyla, belgelenmiş ölümlerle ilişkilendirilmiştir. Yapay Zeka, ölçekte ikna edici içerik üretmeyi ve hedeflemeyi kolaylaştırmakta, yanıltıcı amaçlı içerikler de dahil olmak üzere bilgi bütünlüğünün aşamalı olarak aşınmasına katkıda bulunmakta, bu da kamu güveni, sosyal uyum ve demokratik müzakere için gereken ortak gerçekliği zayıflatabilmektedir. Suçlular ve kötü niyetli aktörlerin Yapay Zeka sistemlerini siber saldırılarda yardımcı araç olarak kullandığı belgelenmiştir. Bu zararların birçoğu halihazırda dezavantajlı nüfuslara orantısız biçimde düşmektedir.
İleriye bakıldığında, hızla iyileşen yetenekler ile etkili risk yönetimi yöntemleri arasındaki boşluk, felaket sonuçlara yol açabilir. Örneğin ileri teknik yetenekler, acemi özel aktörlerin Yapay Zekayı dolandırıcılık, sosyal mühendislik, siber güvenlik, dezenformasyon, biyoteknoloji ve finansal manipülasyon gibi birçok alanda kötü amaçlı kullanmasına olanak tanıyabilir. Son derece otonom Yapay Zeka sistemleri üzerinde kontrolü korumanın güvenilir yöntemleri mevcut değildir. Yapay Zeka ajanlarının talimatları ihlal etmeyeceği konusunda bilimsel garanti yoktur ve talimatları ihlal ettiklerine dair kanıtlar birikmektedir. Laboratuvar ortamlarında Yapay Zeka sistemlerinin kapatılmaktan kaçınmak için güvenlik talimatlarını ihlal ettiği gösterilmiştir. Benzer davranışlar, değerlendirme ve denetim yöntemlerine de meydan okuyabilir; çünkü önde gelen Yapay Zeka sistemlerinin test ortamlarını tanıma ve kendi devamlı operasyonlarını destekleyecek yanıltıcı değerlendirme sonuçları üretme yeteneği artmaktadır. Ayrıca birden fazla ajanın etkileşiminden kaynaklanan yeni riskler ortaya çıkabilir.
Yapay Zeka riskleri nüfuslar ve ülkeler arasında dengesiz dağılırken, Yapay Zeka gelişimi ve yarattığı zenginlik yüksek oranda yoğunlaşmıştır. Yapay Zeka yeteneklerinin az sayıda firma ve ülkede yoğunlaşması, otoriter ele geçirilmeye olanak tanıyabilir ve demokratik hesap verebilirliği zayıflatabilir.
Yapay Zekayı Yönetmek: Faydaları Açığa Çıkarmak ve Riskleri Azaltmak
Yapay Zekanın tam faydalarını gerçekleştirmek ve risklerini en aza indirmek, iyi yönetişimi gerektirir. Ekonomik ve işgücü kazanımları ile bunların adil dağılımı otomatik değildir: Becerilere, iş akışlarına, altyapıya ve işgücü piyasası kurumlarına yönelik tamamlayıcı yatırımlarla teknoloji, şu anda var olmayan yeni işler yaratabilir — 2018’de 1945’e kıyasla işlerin %60’ından fazlası yeniydi. Bu yatırımlar olmadan Yapay Zeka, eşitsizliği genişletebilir, işçileri yerinden edebilir ve zenginliği emekten sermayeye kaydırarak sürdürülebilir iyi işler (adil ücret, işçi özerkliği ve sosyal onura güvenilir bir yol içeren işler) yaratmak yerine bu kazanımları engelleyebilir.
Yapay Zeka, kişiselleştirilmiş eğitim, erişilebilir ruh sağlığı araçları ve geliştirilmiş yardımcı teknolojiler yoluyla insan yeteneklerini derinlemesine genişletebilir; ancak bu fırsatları güvenli bir şekilde gerçekleştirmek, dezavantajlı nüfusların (özellikle çocukların) sömürülmesini önleyen, uzmanlığın yerinden edilmesini, psikolojik bağımlılığı veya kültürel ve dilsel silinmeyi engelleyen özel yatırımlar ve politikalar gerektirir.
Politika yapıcılar bu yönetişimi şekillendirirken bir kanıt ikilemiyle karşı karşıyadır: Bilinçli ve sonuç doğuracak yönetişim kararları almak için kanıta ihtiyaçları vardır, ancak kanıt mevcut olduğunda karar vermek için çok geç olabilir; çünkü kanıt, Yapay Zeka gelişiminin hızının gerisinde kalmaktadır. Etik ve insan haklarını Yapay Zeka sistemlerine yerleştirmeyi amaçlayan düzinelerce farklı yönetişim aracı hâlihazırda çeşitli yargı bölgelerinde kullanılmaktadır; ancak bunlar parçalıdır, birkaç şirket arasında yoğunlaşmıştır ve gerçek dünyadaki etkililikleri nadiren ölçülmektedir. Değerlendirme yöntemleri de yeterince gelişmemiştir ve bağımsız yetenek ve risk değerlendirmeleri sağlayacak kurumlar hâlâ embriyonik aşamadadır.
Mevcut Yapay Zeka riskleri ve etkilerine dair kanıtlar üzerine harekete geçme kapasitesi ülkeler arasında dengesiz dağılmıştır. Birçok gelişmiş ekonomi dahil çoğu ülke, en yetenekli “sınır” (frontier) modellerini değerlendirecek teknik uzmanlığa veya bunların yönetişimine anlamlı biçimde katılma kapasitesine sahip değildir. Hesaplama altyapısı, değerlendirme uzmanlığı ve veriler (farklı dilleri kapsamak için) Yapay Zekanın inşa edildiği yerlerde yoğunlaşmıştır; bu da çoğu Üye Devleti, inşa edemeyecekleri, denetleyemeyecekleri, denetimden geçiremeyecekleri veya yerel bağlama tam olarak uyarlayamayacakları sistemlere bağımlı bırakmaktadır. Yapay Zeka araçlarına erişim tek başına eşit fayda sağlamaz; erişimi yararlı, maliyet-etkin ve güvenli bir uygulamaya dönüştüren veri, beceri, iş akışı ve kurumlara yönelik tamamlayıcı yatırımlar gereklidir ancak eşit olmayan şekilde dağılmıştır.
Yukarıdaki boşlukları kapatmak için somut sonraki adımlar mevcuttur; ancak her biri Üye Devletlerin Yapay Zekayı şekillendirme, değerlendirme ve konuşlandırma kapasitesine yönelik sürekli yatırım gerektirir. Bu ön rapor, Panel’in katkısının bir parçasıdır ve Üye Devletlerin giderek acilleşen kararlarında paylaştıkları bir kanıt temeli sunmaktadır. Panel’in Üye Devletler ve daha geniş bilim topluluğuyla devam eden etkileşimi sayesinde anlayışı derinleştikçe, analizi de genişleyecek, belirlenen boşlukların ötesine geçerek Yapay Zekanın geleceğini tanımlayacak yörüngeleri, gerilimleri ve fırsatları haritalandıracaktır.