14 Ocak 2025
Efsanevi bilim kurgu yazarı Isaac Asimov , 1942’de “Runaround” adlı kısa öyküsünde Robotik’in Üç Yasasını ortaya koydu . Bu yasalar daha sonra çığır açan öykü derlemesi “Ben, Robot” ta popülerleşti .
Birinci Kanun : Bir robot bir insana zarar veremez veya eylemsizlik yoluyla bir insanın zarar görmesine izin veremez.
İkinci Yasa: Bir robot, birinci yasayla çelişmediği sürece, insanlar tarafından verilen emirleri yerine getirmelidir.
Üçüncü Yasa: Bir robot, varlığını korumak zorundadır; ancak bu koruma, Birinci veya İkinci Yasa ile çelişmemelidir.
Kurgusal eserlerden esinlenilmiş olsalar da, bu yasalar on yıllardır robot etiği tartışmalarını şekillendirmiştir . Ve sanal robotlar olarak kabul edilebilecek yapay zeka sistemleri daha karmaşık ve yaygın hale geldikçe, bazı teknoloji uzmanları Asimov’un çerçevesini, insanlarla etkileşim kuran yapay zeka için gerekli olabilecek potansiyel güvenlik önlemlerini değerlendirmek için yararlı bulmuştur.
Ancak mevcut üç yasa yeterli değil. Bugün, Asimov’un hayal bile edemeyeceği, benzeri görülmemiş bir insan-yapay zeka iş birliği çağına giriyoruz. Özellikle dil ve görüntü üretimindeki üretken yapay zeka yeteneklerinin hızlı ilerlemesi, Asimov’un fiziksel zarar ve itaatle ilgili orijinal endişelerinin ötesinde zorluklar yarattı.
Deepfake’ler , Yanlış Bilgiler ve Dolandırıcılıklar
Yapay zekâ destekli aldatmanın yaygınlaşması özellikle endişe verici. FBI’ın 2024 İnternet Suçları Raporu’na göre , dijital manipülasyon ve sosyal mühendislik içeren siber suçlar 10,3 milyar ABD dolarını aşan kayıplara yol açtı. Avrupa Birliği Siber Güvenlik Ajansı’nın (ENISA) 2023 Tehdit Manzarası raporu, özellikle gerçek gibi görünen sentetik medya olan deepfake’leri dijital kimlik ve güvene yönelik yeni bir tehdit olarak vurguladı .
Sosyal medyada yayılan yanlış bilgiler hızla yayılıyor. Pandemi sırasında bu konuyu kapsamlı bir şekilde inceledim ve şunu söyleyebilirim ki, üretken yapay zeka araçlarının yaygınlaşması, bu tür yanlış bilgilerin tespitini giderek zorlaştırdı. Daha da kötüsü, yapay zeka tarafından üretilen makaleler, geleneksel propagandadan daha ikna edici veya en az onun kadar ikna edici ve ikna edici içerik oluşturmak için yapay zeka kullanmak çok az çaba gerektiriyor .
Deepfake teknolojisi toplumda giderek yaygınlaşıyor. Botnet’ler, yapay zeka tarafından üretilen metin, konuşma ve videoları kullanarak herhangi bir siyasi konuya yönelik yaygın desteğe dair yanlış algılar yaratabiliyor. Botlar artık insanları taklit ederek telefon görüşmeleri yapabiliyor ve alabiliyor . Tanıdık sesleri taklit eden yapay zeka dolandırıcılığı aramaları giderek yaygınlaşıyor ve yakında yapay zeka tarafından oluşturulan avatar tabanlı görüntülü arama dolandırıcılıklarında bir patlama bekleyebiliriz; bu da dolandırıcıların sevdiklerini taklit etmelerine ve en savunmasız nüfus gruplarını hedef almalarına olanak tanıyor. Örneğin, babam, İspanyolca’yı akıcı bir şekilde konuştuğum bir videoyu görünce şaşırdı , çünkü bu dilde gururlu bir başlangıç seviyesinde olduğumu biliyordu (Duolingo’da 400 gündür öğreniyorum ! ). Kısacası, video yapay zeka tarafından düzenlenmişti.
Daha da endişe verici olanı, çocuklar ve gençler yapay zekâ ajanlarına duygusal bağlar kuruyor ve bazen gerçek arkadaşlarıyla olan etkileşimleri ile çevrimiçi botlarla olan etkileşimleri ayırt edemiyorlar. Zaten yapay zekâ sohbet botlarıyla etkileşimden kaynaklanan intihar vakaları yaşandı .
Ünlü bilgisayar bilimcisi Stuart Russell, 2019 yılında yayımlanan “İnsanlarla Uyumlu ” ( Viking ) adlı kitabında , yapay zekâ sistemlerinin insanları aldatma yeteneğinin toplumsal güvene temel bir meydan okuma oluşturduğunu savunuyor. Bu endişe, özellikle Avrupa Birliği’nin yapay zekâ etkileşimlerinde şeffaflık ve yapay zekâ tarafından üretilen içeriğin şeffaf bir şekilde açıklanmasını gerektiren hükümler içeren Yapay Zekâ Yasası gibi son politika girişimlerine de yansıyor. Asimov’un zamanında insanlar, yapay zekâ ajanlarının çevrimiçi iletişim araçlarını ve avatarları kullanarak insanları nasıl aldatabileceğini hayal bile edemezlerdi.
Bu nedenle, Asimov’un yasalarına bir ekleme yapmalıyız.
Dördüncü Kanun: Bir robot veya yapay zeka, insan kılığına girerek insanı aldatmamalıdır.
Güvenilir Yapay Zekaya Giden Yol
Net sınırlar belirlememiz gerekiyor. İnsan-yapay zeka iş birliği yapıcı olabilirken, yapay zekanın aldatmacası güveni zedeliyor ve zaman kaybına, duygusal sıkıntıya ve kaynakların yanlış kullanımına yol açıyor. Yapay zekâ ajanları, onlarla etkileşimlerimizin şeffaf ve verimli olmasını sağlamak için kendilerini tanıtmalıdır. Yapay zeka tarafından oluşturulan içerik, insan tarafından önemli ölçüde düzenlenip uyarlanmadığı sürece açıkça işaretlenmelidir.
Bu Dördüncü Yasanın uygulanması şunları gerektirecektir:
Doğrudan etkileşimlerde yapay zeka bilgilerinin zorunlu olarak açıklanması,
Yapay zekâ tarafından oluşturulan içeriğin net bir şekilde etiketlenmesi,
Yapay zekâ tanımlamasına yönelik teknik standartlar ,
Uygulamaya ilişkin yasal çerçeveler,
Yapay zekâ okuryazarlığını geliştirmeye yönelik eğitim girişimleri.
Elbette, bunların hepsi söylendiği kadar kolay değil. Yapay zeka tarafından üretilen metin , ses , görüntü ve videoları güvenilir bir şekilde filigranlamak veya tespit etmek için halihazırda büyük araştırma çalışmaları yürütülüyor . Benim savunduğum şeffaflığı yaratmak henüz çözülmüş bir sorun değil.
Ancak insan-yapay zeka işbirliğinin geleceği, insan ve yapay zekâ ajanları arasında net ayrımların korunmasına bağlıdır. IEEE’nin Etik Olarak Uyumlu Tasarım raporunda belirtildiği gibi, yapay zeka sistemlerinde şeffaflık, kamu güvenini oluşturmak ve yapay zekanın sorumlu bir şekilde geliştirilmesini sağlamak için temeldir .
Asimov’un karmaşık öyküleri, kurallara uymaya çalışan robotların bile eylemlerinin istenmeyen sonuçlar doğurduğunu sıklıkla gösterdiğini ortaya koydu. Yine de, en azından Asimov’un etik kurallarına uymaya çalışan yapay zeka sistemlerine sahip olmak çok iyi bir başlangıç olurdu.