2026/07/17
2026 Dünya Yapay Zeka Konferansı ve Küresel Yapay Zeka Yönetişimi Yüksek Düzey Toplantısı, 17-20 Temmuz tarihleri arasında Çin’in Şanghay kentinde düzenlendi. Çin Halk Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Xi Jinping, konferansın açılış törenine katıldı ve açılış konuşmasını yaptı. Etkinliğe Kazakistan Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Kassym-Jomart Tokayev, Kamboçya Krallığı Başbakanı Hun Manet, Tayland Krallığı Başbakanı Anutin Charnvirakul, Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri António Guterres ve 100’den fazla ülke ve uluslararası kuruluştan resmi temsilciler, iş dünyası liderleri, akademisyenler ve araştırmacılar katıldı. Küresel yapay zekanın hızlı ilerlemesinin bu önemli anında, Konferans “Daha Parlak Bir Gelecek İçin Yapay Zeka Ortaklığı” teması altında düzenlendi ve küresel yapay zeka gelişimini herkes için ve iyilik için teşvik etmenin yollarını tartıştı.
Konferansta, yapay zekanın ekonomik ve sosyal kalkınmayı tamamen yeniden şekillendirdiği ve insan uygarlığının ilerlemesi üzerinde derin bir etkiye sahip olacağı belirtildi. Yapay zekanın beraberinde getirdiği fırsatlar ve zorluklar giderek artıyor. Bir yandan, endüstrilere, günlük hayata ve bilimsel araştırmalara derinlemesine entegrasyonu ekonomik dönüşümü, teknolojik atılımları ve verimliliği artırıyor. Öte yandan, sürekli yinelemeleri teknoloji etiği, veri güvenliği ve düzenleyici çerçevelerle ilgili soruları gündeme getiriyor.
Konferans, yapay zekanın küresel yönetişimde yeni bir konu olduğunu ve küresel dayanışma ruhu içinde uluslararası koordinasyon yoluyla geliştirilmesi gereken yeni bir paradigmaya ihtiyaç duyduğunu kabul etti. Konferans, kalkınma ve güvenlik, yenilik ve yönetişim, ulusal çıkarlar ve küresel refah arasında doğru dengenin kurulması gerektiğinin altını çizdi ve insan merkezli yaklaşım, iyilik için yapay zeka, adalet ve kapsayıcılık ile işbirlikçi yönetişim ilkelerini özetledi. Konferans, yapay zeka çağında insanlığın karşı karşıya olduğu önemli sorunlar ve acil zorluklar konusunda fikir alışverişinde bulunmak ve çözümler geliştirmek için daha güçlü uluslararası işbirliği çağrısında bulundu ve küresel yapay zeka yönetişiminde yapay zeka kapasite geliştirme konusunda uluslararası işbirliğine öncelik verilmesini istedi. Konferans ayrıca, küresel Güney ülkelerinin yapay zeka gelişiminden eşit şekilde yararlanmasını sağlamak, Birleşmiş Milletler 2030 Sürdürülebilir Kalkınma Gündemi’ni ilerletmek ve yapay zekanın gerçekten tüm insanlığa fayda sağlamasını sağlamak amacıyla, kaynakların eşitsiz dağılımı ve gücün adaletsiz dağılımı gibi çözülmemiş sorunlar konusunda acil eylem çağrısında bulundu.
- İnovasyon, yapay zekâ gelişiminin temel itici gücüdür. İşletme odaklı, pazar güdümlü, uygulama odaklı, araştırma temelli ve yetenek tabanlı bir inovasyon ekosisteminin geliştirilmesini savunuyoruz. İnsanlar yapay zekâ gelişiminde kilit rol oynar. Dijital yetkinliğe, insancıl temellere, yenilikçi düşünceye ve küresel bakış açısına sahip yapay zekâ uzmanlarının yetiştirilmesine yüksek öncelik vermeliyiz.
- Yapay zekanın sektörler genelinde ve hanelerde kullanımını artırmalıyız. Yapay zeka önemli bir güçlendirme potansiyeline sahiptir. Küresel inovasyonu teşvik etmek, bilimsel araştırmanın yeni paradigmalarını keşfetmek ve yeni akıllı ekonomi biçimleri yaratmak için aktif olarak bir AI+ modelini desteklemeliyiz. Büyük dil modelleri üzerine kurulu ve yapay zeka ajanları tarafından yönetilen yeni bir token ekonomisi modeli geliştirmeliyiz. Geleneksel sektörleri dönüştürmek ve geliştirmek, gelişmekte olan sektörleri desteklemek ve güçlendirmek ve geleceğin sektörlerini planlamak için yapay zekadan yararlanmalıyız. Bilim, eğitim, sanayi, tarım, sağlık, ulaşım, iklim, çevre ve kamu hizmetleri gibi çeşitli alanlarda yapay zeka uygulamalarını geliştirmeliyiz.
- Açık kaynak ve açıklık, kapsayıcı yapay zeka geliştirmenin hayati yollarıdır. Açık kaynak ekosistemlerinin ortak gelişimini sorumlu bir şekilde teşvik etmeli, açık ve kapsayıcı uluslararası açık kaynak topluluklarını aktif olarak geliştirmeli, işletmelerin bağımsız tercihlerine saygı duymalı, sağlam fikri mülkiyet koruması temelinde yapay zeka ile ilgili araştırma sonuçlarının ve teknik deneyimlerin paylaşımını teşvik etmeli ve yapay zeka teknolojileri ve hizmetlerine erişilebilirliği artırmalıyız.
- Veri, yapay zeka gelişiminde önemli bir rol oynar. Verinin son derece akışkan ve güçlendirici doğasını kabul etmeli, veri kaynaklarının geliştirilmesini ve kullanımını derinleştirmeli, veri güvenliğini sağlamalı, kişisel bilgilerin korunmasını birlikte güçlendirmeli ve veri mülkiyet hakları gibi temel kurumları oluşturmak için daha hızlı hareket etmeliyiz; böylece verinin yönetilebilir, kontrol edilebilir ve izlenebilir olmasını sağlayarak güvenli ve düzenli akışını, verimli gelişimini ve kullanımını teşvik etmeliyiz.
- Sürdürülebilir yapay zekanın geliştirilmesini teşvik etmeli ve yapay zeka ile enerji sistemlerinin derin entegrasyonunu artırmalıyız. Yeni enerji kaynakları bakımından zengin bölgelerde büyük ölçekli akıllı bilgi işlem kümeleri konuşlandırarak, bilgi işlem gücü yükünü elektrik arzıyla daha iyi koordine etmeli ve eşleştirmeliyiz. Yapay zekanın enerji ve çevre üzerindeki etkisini izlemeli, yeşil ve düşük karbonlu gelişimini ilerletmeli ve yapay zeka ile enerji gelişiminin karşılıklı olarak güçlendirilmesini teşvik etmeliyiz.
- Yapay zekâ teknolojisinin toplumsal dönüşüm üzerindeki etkisine dikkat etmeli, istihdam yapısı üzerindeki etkisini sistematik olarak değerlendirmeli ve buna yanıt vermeli, iş yaratma potansiyelinden yararlanmalı, aktif olarak yapay zekâ eğitimi ve beceri kazandırma programları sunmalı, toplum genelinde inovasyon ve girişimciliği canlandırmalı ve insan değerleriyle daha uyumlu akıllı bir toplum oluşturmak için işçilerin haklarını ve onurunu etkin bir şekilde korumalıyız.
- Yapay zekânın oluşturduğu güvenlik risklerinin farkında olmalı, yasa ve yönetmeliklerin geliştirilmesini, teknik izlemeyi, risk uyarı ve acil müdahale sistemlerini aktif olarak desteklemeli, risk odaklı kalmalı ve çevik yönetişimi benimsemeli, kademeli ve kategori tabanlı yönetimi araştırmalı, güvenliğin temel çizgisini güvence altına almalı, yapay zekânın kötüye kullanılmasını ve kötü amaçlı kullanımını önlemeli ve yapay zekânın her zaman insan kontrolü altında kalmasını sağlamalıyız.
- İleri düzey yapay zeka teknolojilerinin geliştirilmesi, bilgi ve iletişim teknolojilerinin güvenliği ve kullanımı açısından karmaşık sonuçlar doğurmakta ve finans, elektrik, telekomünikasyon ve ulaşım gibi kritik altyapılara potansiyel tehditler oluşturmaktadır. Küresel lider yapay zeka şirketleri, Ar-Ge çalışmalarını ihtiyatlı bir şekilde ilerletmeli, büyük dil modellerini gerekli güvenlik önlemleriyle donatmalı, ileri düzey modellerin güvenli bir şekilde devreye alınmasını sağlamalı ve yapay zekanın yol açtığı sistemik risklere karşı önlem almalıdır.
- Yapay zekâ ajanları, yeni yapay zekâ ürün ve hizmet biçimleri olarak, açıkça tanımlanmış karar alma yetkisi, davranışsal sınırlar ve davranış izleme ve risk uyarısı mekanizmalarıyla çalışmalıdır. Özellikle içsel güvenlik kapasitelerinin artırılması ve uygulamalarından kaynaklanan risklerin ele alınması büyük önem taşımaktadır.
- Terörist ve aşırılıkçı güçler ile uluslararası organize suç grupları tarafından yapay zekâ teknolojilerinin kötüye kullanılmasını ve suistimal edilmesini birlikte önlemeli ve bunlarla mücadele etmeli, küresel ölçekte gerekli kriz yönetimi ve acil müdahale mekanizmalarını kurmalıyız.
- Gerçek çok taraflılığı uygulamalı, küresel yönetişimde BM’nin merkezi rolünü oynamalı, küresel yapay zeka yönetişiminin parçalanmışlığına dikkat etmeli ve küresel uzlaşmayı daha da pekiştirmek, en iyi uygulamaları paylaşmak ve tüm ülkeler için eşit haklar, fırsatlar ve kurallar sağlamak amacıyla BM Küresel Yapay Zeka Yönetişimi Diyaloğu ve Bağımsız Uluslararası Yapay Zeka Bilimsel Paneli’nin üzerlerine düşen rolleri oynamalarını desteklemeliyiz.
- Yapay zekâ için uluslararası ekonomik ve ticari kurallar formüle etmeyi, yapay zekâ endüstrisi ve tedarik zincirlerinde kapsayıcı iş birliğini teşvik etmeyi, gelişmekte olan ülkelerin küresel iş bölümüne daha fazla katılımını desteklemeyi, tüm ülkelerden işletmelerin küresel rekabete adil katılımını sağlamayı ve yapay zekâ endüstrisi ve tedarik zincirlerinin istikrarını korumayı düşünmeliyiz.
- BM Sürdürülebilir Kalkınma Amaçlarına yönelik ilerlemede yaşanan ciddi durgunluk göz önüne alındığında, BM Genel Kurulu’nun Yapay Zeka Kapasite Geliştirme Konusunda Uluslararası İşbirliğini Güçlendirme Kararı’nın uygulanmasında ısrarcı olmak, gelişmekte olan ülkelerin gerçek ihtiyaçlarına dayalı pragmatik işbirliği yürütmek, ülkelerin kendi potansiyellerini ve benzersiz güçlü yönlerini ortaya çıkarmalarına destek olmak ve yapay zeka gelişiminin getirilerinden pay almak önemlidir.
- Güvenlik, endüstriyel ve etik standartların formülasyonunu ve revizyonunu hızlandırmalı ve teknolojik ilerlemeyi, risk önlemeyi ve sosyal etiği dikkate alarak, fikir birliğine dayalı, bilimsel, şeffaf ve kapsayıcı bir standartlar ve normlar çerçevesi oluşturmalıyız. Ülkeler arasında standartların karşılıklı tanınmasını kolaylaştırmalı ve uluslararası yapay zeka işbirliğinin maliyetlerini ve eşiklerini düşürmeliyiz.
- Tüm ülkelerin tarihlerindeki, kültürlerindeki, sosyal sistemlerindeki ve medeniyet biçimlerindeki farklılıklara saygı duymalı ve dünyanın kültürel çeşitliliğini korumalıyız. Yapay zeka teknolojilerinin çeşitli kültürel senaryolara uyarlanmasını ilerletmeli, farklı ülkelerin kültürlerinin yaratıcı dönüşümünü ve yenilikçi gelişimini teşvik etmeli ve dünya medeniyetlerinin çeşitliliğini ve ulusal kültürlerin benzersizliğini savunmalıyız.
Konferans sırasında, Şanghay’da Dünya Yapay Zeka İşbirliği Örgütü’nün (WAICO) kurulmasına ilişkin Anlaşma’nın imza töreni düzenlendi. WAICO, merkezi Şanghay’da bulunan, dünyanın ilk hükümetlerarası uluslararası yapay zeka örgütü olacak. Yapay zekanın iyilik ve herkes için olduğu ilkesini savunan WAICO, Küresel Güney ülkelerini yapay zeka gelişimini hızlandırmada, inovasyon, uygulama ve yönetişim alanlarında kapsamlı kapasiteyi güçlendirmede ve bilimsel ve teknolojik devrime ayak uydurmada destekleyerek yapay zeka uçurumunu kapatmayı hedefliyor. WAICO, bir dizi temel ilke tarafından yönlendirilecektir: BM Şartı’nın amaç ve ilkelerini savunmak, ülkelerin egemenliğine ve medeniyetlerin çeşitliliğine saygı duymak, eşitliğe bağlı kalmak, çok taraflılığı uygulamak, kapsamlı istişareye ve ortak fayda için ortak katkıya bağlı kalmak ve kazan-kazan işbirliğini mümkün kılmak. WAICO tüm ülkelere açık olacak ve uygun işbirliği biçimlerini araştırmak için diğer uluslararası kuruluşlarla iletişim halinde kalacaktır.