Geri dönüştürdüğümüz atıklara ne olduğunu bilmiyoruz ve bu bir sorun.

Yayımlanma tarihi: 2 Temmuz 2025

Küresel geri dönüşüm konusunda gözle görülür bir izleme eksikliği var. Kötü atık yönetimi , iklim değişikliği, plastik kirliliği ve küresel besin dengesizlikleriyle derinden bağlantılı .

Ekonomiler de takip eksikliğinden muzdarip. Her yıl trilyonlarca dolarlık malzemeyi çıkarıyor, işliyor, ardından çöplüklere atıyor ve yakıyoruz . Bunun yerine, bu malzemeler yeniden dolaşıma sokularak yeni işler yaratılabilir ve küresel ticarete olan bağımlılık azaltılabilir .

Alternatif, dairesel modellere geçiş yapabilmek için yerel ve küresel atık yönetimi konusunda daha iyi verilere ihtiyacımız var .

Araştırmam, dijitalleşme yoluyla daha fazla yerel atık takibinin birçok fayda sağlayabileceğini gösteriyor . Bu, genellikle ulusal atık takip çalışmalarına dahil edilmesi çok küçük ve külfetli görülen hiper-yerel geri dönüşüm ve yeniden kullanım girişimlerinin takibine yardımcı olabilir.

Ayrıca ulusal atık takibiyle karşılaştırıldığında, yerel atık takibi politikaların, altyapı yatırımlarının ve eğitimin etkinliği hakkında daha zamanında ve alakalı bilgiler sağlayabilir.

**Almanya’nın Frankfurt kentindeki bir geri dönüşüm merkezinde plastik atıklar depolanıyor. (AP) Fotoğrafı/Michael Probst, Dosya**

Atık ölçümü

Atık ölçüm birimleri dünya genelinde oldukça standarttır. Atık miktarı ağırlık (ton) ile ölçülür ve atık performansı, toplam atıkların depolama ve yakma tesislerine gönderilmeyen yüzdesidir.

Ancak atık terminolojisi hem akademi hem de endüstride farklılık göstermektedir. Bazı ortamlarda “geri dönüşüm”, malzemenin geri dönüşüm için toplandığı, ancak mutlaka geri dönüştürülmediği anlamına gelebilir. “Belediye atığı” gibi bir terim, ofis ve işletme atıklarını içerebilir veya içermeyebilir . Bu karışıklık, küresel atık takibini zorlaştırmaktadır.

Atıklarla ilgili düzenli küresel raporlama büyük ölçüde eksiktir. Birleşmiş Milletler Sürdürülebilir Kalkınma Hedefleri (SKH), atık yönetimi konusunda küresel eylem çağrısında bulunsa da, son BM SKH raporlarında küresel geri dönüşüme ilişkin herhangi bir rakam yer almamıştır . Bunun nedeni muhtemelen mevcut ve güvenilir verilerin eksikliğidir.

Küresel atık raporları, çok çeşitli formatlardaki kaynaklardan derlenmektedir; bir kaynak, yıllık veya günlük atığı, toplam atığı veya kişi başına düşen atığı temsil edebilir. Veriler genellikle farklı yıllara ait olduğundan, trend analizi için faydalıdır, ancak kesin karşılaştırmalar için uygun değildir.

Tahminler ve eksik veriler yaygındır; gelişmekte olan ülkelerde nüfusun yalnızca %39’una atık toplama hizmetleri sunulmaktadır . Atık toplayıcıları, işleyicileri ve yerel yönetimler gibi çeşitli kaynaklardan veri geldiğinde, çift sayım da bir diğer risktir.

Tüm bu zorluklar karşısında, küresel atık raporlarının derlenmesi yıllar almakta ve yayınlanan raporlarda yıllar süren boşluklar oluşmaktadır.

**Kuzey Vancouver, BC’deki bir depoda geri dönüşüm için plastiklerin ayrıştırıldığı görülüyor. THE CANADIAN PRESS/Jonathan Hayward**

Yetersiz veri

Tutarlı raporlama yapan ülkeler bile metodolojik boşluklardan muaf değildir. Avrupa Birliği ve Kanada , atıklarla ilgili yıllık raporlamayı zorunlu kılmakla birlikte, tahmin de dahil olmak üzere veri kaynağında çok çeşitli yöntemlere izin vermektedir.

Amerika Birleşik Devletleri’nde, yıllık atık verileri eyaletler tarafından Çevre Koruma Ajansı’na (EPA) gönüllülük esasına göre bildirilmektedir. 2018’den bu yana ülke çapında yeni bir rapor yayınlanmamıştır .

Bir diğer zorluk da raporlamanın atık ağırlığına odaklanması, ancak atıkların bileşimi hakkında veri eksikliğidir. Toplanan atıkların çoğu, kirlilik , malzemenin niteliği veya yerel bir pazarın olmaması nedeniyle geri dönüştürülmemektedir .

Atık karakterizasyonu , atık bileşimini belirleme sürecidir ve atık bildiriminde bu bilgi genellikle isteğe bağlıdır. ABD’de birkaç eyalet, EPA’ya güncel karakterizasyon çalışmaları sunmaktadır . AB ve Kanada, bileşim hakkında raporlama yapılmasını zorunlu kılmakla birlikte, bileşimin nasıl belirleneceğine dair gereklilikleri belirtmemektedir.

Güvenilir atık karakterizasyonu, atığın denetlenmesini gerektirir: numune alınması, tartılması, kategorilere ayrılması ve ardından tekrar tartılması. Bu, emek yoğun ve maliyet açısından engelleyici bir süreçtir ve bu da Amerikan eyaletlerinin 2018’den beri EPA’ya güncel atık karakterizasyonları sağlamamasının nedenini açıklayabilir.

Geri dönüşüm istatistiklerinin tahmini

Küresel plastiklerin yüzde dokuzunun geri dönüştürüldüğü gerçeği, 2022 tarihli bir rapordan alınmıştır . Bu, küresel olarak ne kadar plastik üretildiği, ne kadar süre kullanıldığı ve ne kadarının toplanıp geri dönüştürülme olasılığı gibi önemli belirsizlikler içeren birkaç adımda hesaplanmıştır.

Yüzde dokuz rakamı, 2019 yılındaki küresel plastik atığını temsil eden bir tahmindir. Ancak artık güncelliğini yitirmiş bir rakamdır.

Küresel plastik ticaretinin daha önce tahmin edilenden yüzde 40 daha yüksek olması muhtemel. Ayrıca, yeniden kullanım ve geri dönüşüm için ihraç edilen tekstil ürünlerinin yüzde 40’ı çöpe atılıyor veya yakılıyor .

Şubat 2021’de Güney Kore’nin Seul kentindeki bir kaynak geri dönüşüm tesisinde, Ay Yeni Yılı tatilinin ardından evsel atıkları taşımak için forklift kullanan bir işçi. (AP Fotoğrafı/Lee Jin-man)

Örneğin, atık politikaları ve programlarıyla ünlü Güney Kore’de plastiklerde geri dönüşüm oranı yüzde 73 olarak bildirilirken, Greenpeace toplananların çoğunun geri dönüştürülmemesi nedeniyle bu oranın yüzde 26 olduğunu tahmin ediyor .

Kanada’da plastik geri dönüşüm takibi, geri dönüşümde olduğu gibi aynı standartlaştırma ve şeffaflık eksikliğinden muzdariptir.

Çok ihtiyaç duyulan küresel bir mutabakat

Malzeme tüketimi ve yönetimi, uluslararası işbirliği, taahhüt ve yeterli takip gerektiren küresel bir sorundur.

Atık verilerinin nasıl tanımlanacağı ve ölçüleceği konusunda fikir birliğine varılması ve ülkelerin raporlamayı düzenli hale getirme taahhütleri önemlidir. Küresel bir plastik anlaşması geliştirmek için yapılacak olan Birleşmiş Milletler Çevre Programı oturumu, en azından plastikler için bu adımları hızlandırabilir.

İşlenen atıkların kalitesini takip etmek için hükümetler, BM Habitat’ın Atık Bilinçli Şehirler Aracı gibi atık karakterizasyonuna yönelik yönergeler benimsemelidir . İzlenebilirliğin atık yönetimi yöntemlerine entegre edilmesi gerekmektedir. Blok zinciri ve yapay zeka gibi dijital çözümler şeffaflığı artırabilir , atık takibini otomatikleştirebilir ve ilgili maliyetleri azaltabilir .

https://theconversation.com/we-dont-know-what-happens-to-the-waste-we-recycle-and-thats-a-problem-254171

Daha fazla okuma için ek kaynaklar: